تصحیح خودکار کلمات فارسی

سال ۱۳۸۷ بود. باید متن سخنرانی‌های نویسنده‌ای را پیاده می‌کردم. ساعت‌ها سخنرانی بود و قرار بود در ‌نهایت کتابی از دلِ آن چاپ شود. نویسنده برایم بس عزیز بود. پا به سن گذاشته بود و می‌ترسیدم امروز و فردا رخت سفر ببندد. بنابراین باید با سرعت تایپ می‌کردم و سرعت، احتمال خطا را بیشتر می‌کرد. نیم‌فاصله‌ها و تنوین‌ها و کلمات تشدید‌دار سرعت کار را کم می‌کردند. سخنرانی هم پر بود از کلمات مرکب و قید و… .

رفته‌رفته به این نتیجه رسیدم که بهتر است در پایان هر روزِ کاری، کلمات پُر‌بَسامد را به بخش تصحیح خودکار (Auto-Correct) واژه‌پرداز اضافه کنم. بعد از هشت ماه، شد تقریباً ۶۲۰۰ کلمه.

به برنامه‌های باز‌متن (Open-Source) علاقهٔ زیادی داشتم و آن زمان معادلِ باز‌متن مایکروسافت آفیس، مجموعه نرم‌افزارِ اداریِ اپن‌آفیس (OpenOffice) بود. مقاله‌ای نوشتم و در آن با تصاویری گویا مراحل اضافه‌کردن بانک کلمات را برای کاربرانش توضیح دادم. از آن استقبال شد و تشویق شدم. با خودم گفتم، همهٔ کاربران حوصلهٔ طی کردن آن مسیر را ندارند، بنابراین بهتر است این بانک به‌طور پیش‌فرض در خود برنامه گنجانده شود.

سخت نبود. فایل جدیدی در بخش گزارش اِشکال باز کردم و موضوع را به گوش برنامه‌نویسان رساندم. کاربران علاقه‌مند هم پشتش ایستادند و با رأی‌هایشان آن‌ها را از اهمیت موضوع آگاه ساختند. چه شوری بود!

مقاله‌ام را هم ضمیمهٔ آن گزارش کردم. فارسی بود. انگلیسی‌اش را خواستند. دوست انگلیسی‌دانی زحمتش را کشید. مقالهٔ انگلیسی را همراه با فایل کلمات برای برنامه‌نویس‌ها فرستادم. کوتاه‌مدتی بعد، بانک کلمات به اپن‌آفیس اضافه شد و زبان فارسی هم به فهرست زبان‌های ویژگیِ «تصحیح خودکار» این برنامه افزوده شد.

اپن‌آفیس مدتی بعد از رونق افتاد و تیم تازه‌نفس و خوش‌فکر لیبره‌آفیس (Libreoffice) کار را دست گرفت. خوشبختانه نه زبان فارسی را حذف کردند و نه آن بانک را. بانک کلماتْ حجیم بود و باز شدن فهرستش با قدری تأخیر همراه بود. کمی بعد، با بهینه‌سازی‌هایی که کد برنامه پیدا کرد، این مشکل هم حل شد.

اکنون جدید‌ترین نسخهٔ لیبره‌آفیس نسخهٔ ۶.۳ است و زبانِ فارسی و آن بانک در آن خوش نشسته‌اند و در این سایت شما را انتظار می‌کشند. این زیردامنه هم بخش فارسی وب‌سایت لیبره‌آفیس است.

پرسش‌هایی که ممکن است به ذهن شما خطور کند:

۱ـ آیا صورت صحیح کلمات فارسی مطابق با دستور خط فرهنگستان زبان و ادب فارسی است؟
بله، منبعِ استناد املای کلماتْ کتاب «فرهنگ املایی فارسی» بوده است. با این حال اگر سهواً اشتباهی در کلمات افزوده‌شده وجود دارد، لطفاً تذکر بدهید تا اصلاح شود.

۲ـ آیا می‌شود کلمات این بانک را از دل این برنامه بیرون کشید و در برنامه‌هایی مانند مایکروسافت‌وُرد از آن استفاده کرد؟
از نظر فنی بله، اما از نظر اخلاقی نه. فایل بانک کلمات را با مجوز بازمتنِ Creative Commons منتشر کرده‌ام و استفاده از آن در برنامه‌های تجاری، با توجه به نوع مجوز، ممنوع است. این را نیک می‌دانم که کم هستند در ایران کسانی که لیبره‌آفیس را ترجیح دهند، اما از آن‌جا که راضی نیستم با افزودن این بانک، ناخواسته کسی را به استفاده از یک نرم‌افزارِ معمولاً قفل‌شکسته تشویق کنم، ترجیح دادم بانک را لااقل فعلاً فقط برای آفیسی بازمتن عرضه کنم. اجازه بدهید یک‌بار هم اغنیا سرِ سفرهٔ فقرا بنشینند. این را هم اضافه کنم که شرکت‌های فرصت‌طلب و راحت‌خواه اهمیتی به نارضایتی من نمی‌دهند و هیچ بعید نیست که در آیندهٔ نزدیک این بانک را به خودِ من هم بفروشند! متأسفانه برای این بخش ماجرا کاری از دستم ساخته نیست!

باگ فاصله‌گذاریِ فارسی در شماره‌گذاری خطوط

در حال آماده‌سازی سندی بودم که می‌بایست خطوط آن شماره‌گذاری می‌شدند و مابین هر ۳ خط هم کلمه‌ای فارسی درج می‌شد. کلمهٔ فارسی را که در جعبهٔ درجِ متن (Text Box) وارد کردم، متوجه شدم حروف آن در خودِ سند به‌صورت معکوس نمایش داده می‌شوند!

بله، ظاهراً این هم یک باگ دیگر است که دامن‌گیر فارسی‌زبانان و به‌طور کلی زبان‌های راست به چپ شده است. باید گزارشش کرد. عکس‌های این مشکل را هم در زیر ببینید:

کلمهٔ فارسی برای فاصله‌گذاشتن بین خطوط فارسی
 باگ نمایش معکوس حروف فارسی در شماره‌گذاری خطوط

پیوندهای مفیدِ لیبره‌آفیسی!

در این مقاله یاد خواهید گرفت که چطور در واژه‌پرداز لیبره‌آفیس سرفصل‌های سفارشی‌شده و حرفه‌ای بسازید و در این یکی می‌آموزید که چطور می‌توانید با لیبره‌آفیس صفحه‌گسترده‌های جذابی بسازید.

وقت برنامه‌نویسان لیبره‌آفیس گاهی به پیگیری چه درخواست‌هایی گرفته می‌شود: یک کاربر درخواست کرده که نماد پاراگراف از ¶ به ↵ تغییر کند؛ آن‌هم در حالی که ¶ یک نماد استاندارد است! و بعد از کلی بحث بالاخره با درخواست مخالفت شده!

نسخهٔ ۳.۲ غلط‌یاب لیلک دقایقی پیش منتشر شد. در این نسخه کلمات جدیدی به بانک افزونه افزوده شدند.
لیلک تنها افزونهٔ غلط‌یاب فارسی است که پیشنهادهایش بر اساس نقش دستوری کلمات است.

تابه‌حال شده از خودتان بپرسید در ساخت لیبره‌آفیس دقیقاً از چه زبان‌هایی استفاده شده و درصد استفاده از هر زبان چه قدر بوده است؟ این پیوند پاسخ همین سؤال است.

نحوهٔ ساخت الگو (Template) در لیبره‌آفیس

تکمیل خودکارِ کلمات در لیبره‌آفیس

تایپ هم‌زمان فارسی و انگلیسی در لیبره‌آفیس

نمایش صفر در صفحه‌گسترده

اگر با برنامهٔ صفحه‌گستردهٔ لیبره‌آفیس یا همان Calc کار کرده باشید، احتمالاً متوجه شده‌اید که اگر عدد درج‌شده در یک سلول با صفر آغاز بشود، برنامهٔ صفحه‌گسترده آن صفر را نمایش نخواهد داد! مثلاً اگر یک شمارهٔ موبایل را در یک سلول درج کنید، صفر که اولین شمارهٔ هر موبایلی است، در سلول نمایش داده نمی‌شود.

این مشکل را چطور می‌شود حل کرد؟

ساده است! روی سلول راست‌کلیک کنید و گزینهٔ Format Cells را انتخاب کنید. پنجرهٔ قالب‌بندی یا همان فرمت‌کردن سلول باز می‌شود. در بخش گزینه‌های سربرگ Numbers گزینهٔ Leading zeroes را می‌بینید. مقدار پیش‌فرض آن عدد ۱ است. این عدد را متناسب با تعداد شماره‌هایی که قرار است در سلول درج شود افزایش بدهید. مثلاً تعداد شماره‌های موبایل‌های ایرانسل و همراه اول ۱۱ شماره است؛ بنابراین مقدار Leading zeroes را به ۱۱ افزایش بدهید. همان‌طور که در جعبهٔ پیش‌نمایشِ ست راست می‌بینید، مشکل حل شده است و از این پس عدد صفرِ موبایل را هم خواهید دید.

نمایش عدد صفر قبل از اعداد

درج خودکار متن‌های ازپیش‌آماده‌شده

اگر می‌خواهید در لیبره‌آفیس یک متن ازپیش‌آمادهٔ کوتاه درج کنید و مجبور نباشید هر بار آن را تایپ کنید یا حتی کپی کنید، ابتدا متن دلخواهتان را تایپ کنید.
سپس کل متن را با فشردن هم‌زمان Ctrl+A انتخاب کنید.
بعد کلیدهای Ctrl+F3 را بفشارید تا پنجرهٔ درج متن خودکار باز شود.
در فیلد Name نامی برای آن انتخاب کنید.
در فیلد Shortcut هم از حروف اول نامتان یک Shorcut ساخته می‌شود.
البته می‌توانید تغییرش بدهید.
هم نام و هم کلید میان‌برش می‌توانند فارسی باشند.
حالا روی دکمهٔ AutoText کلیک کنید و از میان گزینه‌هایش گزینهٔ New را برگزینید.
در انتها روی دکمهٔ Close کلیک کنید.
کار تمام است.
در این مثال من در فیلد Name نامِ «متن تصادفی» را دادم و در فیلد Shortcut هم از دو حرف اول فیلد Name استفاده شد، یعنی «مت»
حالا اگر در سند کلمهٔ «مت» را تایپ کنم و بعد کلید F3 را بفشارم، متن دلخواهم در سند درج می‌شود. به‌همین سادگی!

نمایی از پنجرهٔ درج خودکار متن در لیبره‌آفیس

لیبره‌آفیس و زبانِ فارسی

چند ماهِ پیش در یکی از نشست‌های گروه کاربران لینوکسِ مشهد ارائه‌ای دربارهٔ لیبره‌آفیس داشتم. قرار بود فقط ۲۰ دقیقه صحبت کنم؛ اما چانه‌ام چنان گرم شد و مستمع چنان صاحب‌سخن را بر سرِ ذوق آورد که دقیقاً یک ساعت و بیست دقیقه بر منبر نشستم و کسی هم پایینم نیاورد!

باری، بعد از آن منبرِ گرمِ مفصل، خلاصهٔ آن را در مقاله‌ای در قالب PDF آوردم.

مدتی بعدش مؤسسهٔ ویراستاران لطف کرد و محتوای آن را با رنگ‌ولعابی درخور در سایت خود منتشر کرد.

چند روزِ پیش متوجه شدم مقاله به‌لطف سئوی خوب مدیران سایت بر صدر نتایج جست‌وجو نشسته و اگر سایت رسمیِ لیبره‌آفیس و ویکی‌فا (ویکی‌پدیایِ فارسی) را در محاسبه دخیل نکنیم، اولین سایتی است که گوگل با جست‌وجوی واژهٔ «لیبره‌آفیس» پیش می‌نهد.

نسخهٔ 6.1.1 لیبره آفیس منتشر شد

نسخهٔ ۶.۱.۱ لیبره‌آفیس منتشر شد.

از این لینک می‌شود دانلودش کرد. اگر سیستم‌عاملتان ویندوز است، باید حداقل ویندوز ۷ با سرویس‌پک ۱ را داشته باشید و اگر وضعتان خوب است و مکینتاش دارید، باید حداقل نسخهٔ ۱۰.۹ این سیستم‌عامل را نصب داشته باشید.

کاربران لینوکس هم که روی چشم جای دارند.